รู้ให้ทันรับมือ ไอบีเอส โรคลำไส้แปรปรวน ที่อาจปั่นป่วนชีวิตคุณ

รู้ให้ทันรับมือ ไอบีเอส โ ร คลำไส้แปรปรวน ที่อาจปั่นป่วนชี วิ ตคุณ

กลุ่มอาการไอบีเอส Irritable Bowel Syndrome (IBS) ไม่ใช่โ ร ค แต่เป็นภาวะผิดปกติของการทำงานในระบบทางเดินอาหาร เช่น ทำงานเคลื่อนไหวของทางเดินอาหารผิดปกติ หรือไม่ทำงาน ผู้ที่เป็นไอบีเอส มักจะมีอาการไม่สบายท้องหรือป วดท้อง ตะคริวท้อง ท้องอืด ผายลม ท้องเสีย และ/หรือท้องผูก เป็นประจำ

สาเหตุ

ในปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แท้จริงของการเ กิ ดไอบีเอส แต่พบว่าลำไส้ของผู้ที่เป็นไอบีเอสจะมีความไวของเส้นประสาทและกล้ามเนื้อมากเกิน กล้ามเนื้ออาจหดมากเกินไปเวลารับประทานอาหาร การหดตัวที่มากเกินไปของกล้ามเนื้อ เป็นสาเหตุให้เ กิ ดอาการตะคริวท้องและท้องเสีย หรือการที่เส้นประสาทที่มีการทำงานที่ไวเกิน ทำให้เ กิ ดอาการป วดตึงท้อง หรืออาการตะคริวท้องหลังรับประทานอาหาร ผู้ที่เป็นไอบีเอสจะมีอาการป ว ดท้อง แต่ไม่มีความเสียหายของลำไส้หรือส่วนใดของทางเดินอาหาร

ลักษณะอาการ

อาการที่พบมาก ได้แก่ อาการป วดท้อง รู้สึกไม่สบายท้อง มักจะเป็น หาย ระบุตำแหน่งย าก แต่มักเด่นในช่องท้องส่วนล่างมากกว่าส่วนบน มีอาการท้องเดินเรื้อรัง หรือท้องผูก หรือมีอาการท้องเดินสลับท้องผูกเป็นประจำ และที่สำคัญคืออาการป วดท้องที่เกิ ดขึ้นจะดีขึ้นเมื่อได้ขับถ่ายอุจจาระ

นอกจากนี้ยังมีอาการอื่น ที่พบ ได้แก่ อุจจาระมีเมือกสีขาวปะปน ท้องอืด ท้องเฟ้อ รู้สึกว่ามีการเคลื่อนไหวของลำไส้ตลอดเวลา ในผู้หญิงที่เป็นไอบีเอสอาจมีอาการคล้ายกับช่วงที่มีประจำเดือน

การวินิจฉัยโ ร ค

แพทย์จะสอบถามอาการจำเพาะโดยใช้คำถามจำเพาะ ซึ่งเป็นเกณฑ์การวินิจฉัยเพื่อช่วยให้การวินิจฉัยถูกต้องมากขึ้น คนไข้อาจได้รับการทดสอบทางการแพทย์อื่น เพื่อให้แน่ใจว่าท่านไม่เป็นโ ร คอื่นที่มีอาการคล้ายกัน เช่น การตรวจอุจจาระ การเอกซเรย์ร่วมกับการสวนแบเรี่ยมเพื่อตรวจดูลำไส้ใหญ่ การส่องกล้องตรวจลำไส้ เป็นต้น

การรั กษ า

ปัจจุบันยังไม่มีย ารั กษ าภาวะไอบีเอสให้หายข า ด การใช้ย าเป็นเพียงการบรรเทาตามอาการเท่านั้น และผู้ที่เป็นไอบีเอสควรปรับเปลี่ยนพฤติกร รมการรับประทาน และลดความเ ค รี ย ดร่วมด้วย ได้แก่

1. หลีกเลี่ยงอาหารและเครื่องดื่มที่อาจทำให้อาการไอบีเอสเพิ่มมากขึ้น ได้แก่ อาหารมัน อาหารทอด เช่น มันฝรั่งทอด นม และผลิตภัณฑ์ที่ทำจากนม เช่น เนย ไอศกรีม ช็อกโกแลต เครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของแอลกอฮอล์ (เช่น สุรา เบียร์) เครื่องดื่มผสมกาเฟอีน (เช่น กาแฟ) เครื่องดื่มอัดลม (เช่น โซดา น้ำอัดลม)

2. ควรรับประทานอาหารหรือเครื่องดื่มที่อาจทำให้อาการไอบีเอสดีขึ้น ได้แก่ อาหารที่ประกอบด้วยไฟเบอร์ เนื่องจากไฟเบอร์อาจลดอาการท้องผูกจากไอบีเอส เนื่องจากทำให้อุจจาระอ่อนนุ่มขึ้น อย่างไรก็ตาม ในผู้ป่ ว ยไอบีเอสบางรายที่มีระบบประสาทบริเวณลำไส้ไวเกิน อาจมีอาการไม่สบายท้องเพิ่มขึ้นเล็กน้อยเมื่อรับประทานอาหารจำพวกไฟเบอร์ ไฟเบอร์พบได้มากในธัญพืช ถั่ว ผัก และผลไม้ ในผู้ที่เป็นไอบีเอสบางรายแพทย์อาจให้รับประทานไฟเบอร์ชนิดเม็ด หรือไฟเบอร์ชนิดผงสำหรับผสมน้ำ

3. ผู้ที่เป็นไอบีเอส ควรทำรายการอาหารที่ควรหลีกเลี่ยงด้วยตนเอง โดยคอยสังเกตว่าเมื่อรับประทานอะไรแล้วทำให้เ กิ ดอาการไม่สบายท้องมากขึ้น และอาการที่เ กิ ดขึ้นเป็นอย่างไร

4. ควรรับประทานอาหาร โดยแบ่งเป็นมื้อเล็ก หลาย มื้อ ประมาณ 4-5 มื้อต่อวัน แทนการรับประทานอาหารมื้อใหญ่ เนื่องจากการรับประทานอาหารปริมาณมากใน 1 มื้อ อาจเป็นสาเหตุทำให้เ กิ ดอาการตะคริวท้อง ท้องเดิน

5. การใช้ย า แพทย์อาจใช้ย าเพื่อบรรเทาอาการ เช่น

ย าระบายเพื่อรั กษ าอาการท้องผูก เช่น ไฟเบอร์ชนิดผงสำหรับน้ำรับประทาน

ย าต้านการเกร็งของลำไส้ เพื่อบรรเทาอาการป ว ดท้อง นิยมเรียกกันว่า antispasmodic agents ย าจะไปออกฤnธิ์ให้กล้ามเนื้อลำไส้คลายตัว ลดการบีบเกร็ง ทำให้ลำไส้ผู้ป่ ว ยกลับมาทำงานปกติ ซึ่งย าแก้ป วดท้องในกลุ่ม antispasmodic แบ่งตามกลไกการออกฤnธิ์ได้เป็น 2 กลุ่ม

1. ออกฤ ทธิ์ผ่านกลไก anticholinergic เป็นหลัก เช่น ตัวย า hyoscine, dicyclomine, atropine กลุ่มนี้จะมีข้อเสียเ รื่ อ งอาการข้างเคียง เช่น ปากแห้ง คอแห้ง ตาพร่า ใจสั่น มึนงง ท้องผูก ปัสสาวะลำบาก

2. ออกฤ ทธิ์โดยตรงต่อกล้ามเนื้อเรียบในลำไส้ เช่น ตัวย า alverine, pinaverium, mebeverine ซึ่งไม่มีอาการข้างเคียงเหมือนกลุ่มข้างต้น นอกจากนี้ปัจจุบันมีข้อมูลการศึกษาเกี่ยวกับการใช้ย าสูตรผสมระหว่าง antispasmodic ร่วมกับตัวย า simethicone เช่น ย า alverine 60 mg/simethicone 300 mg พบว่าการใช้ย าสูตรผสม ช่วยลดอาการป ว ดท้อง และท้องอืด ไม่สบายท้อง ได้ในเวลาเดียวกันในผู้ป่ ว ยไอบีเอส และลดปัญหาการต้องรับประทานย าหลายตัว

ย าแก้ซึมเ ศ ร้ าในขนาดต่ำ อาจใช้ในผู้ป่ ว ยไอบีเอสบางราย เพื่อช่วยให้ผู้ป่ ว ยที่เป็นไอบีเอสรู้สึกสบาย ลดการรับรู้ความรู้สึกจากเส้นประสาทส่วนปลาย เมื่อมีอาการไม่สบายท้อง ป ว ดท้อง หรือมีอาการต่าง จากภาวะไอบีเอส

6. ทำจิตใจให้เบิกบาน และลดความเ ค รี ย ด ทั้งนี้อารมณ์เ ค รี ย ดไม่ได้เป็นสาเหตุให้เกิ ดภาวะไอบีเอส แต่ผู้ที่เป็นไอบีเอสอาจมีการทำงานของลำไส้ที่มากเกินไป ซึ่งเป็นสาเหตุทำให้เ กิ ดความเ ค รี ย ด และความเ ครี ย ดที่เกิ ดขึ้นทำให้ภาวะอาการที่เป็นอยู่เป็นมากขึ้น ผู้ป่ ว ยที่เป็นไอบีเอสควรทำให้จิตใจเบิกบาน และลดความเ ครีย ด โดยทั่วไปแพทย์จะให้ผู้ป่ ว ยลดความเค รี ยดโดยไม่ใช้ย า เช่น ออกกำลังกาย หรือหากิจกร รมเพื่อผ่อนคลายความเค รี ย ด

ขอขอบคุณที่มาจาก ศาสตราจารย์ นายแพทย์จุมพล วิลาศรัศมี ภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพย าบาลรามาธิบดี มหาวิทย าลัยมหิดล, ไทยรัฐ

About แชร์กันไป

View all posts by แชร์กันไป →